Trong bóng đá, 90 phút thi đấu chính thức đôi khi là không đủ để phân định thắng thua, đặc biệt là ở những trận đấu loại trực tiếp có tính chất quyết định. Đó là lúc những khoảnh khắc nghẹt thở mang tên hiệp phụ xuất hiện. Đây là giai đoạn mà mọi toan tính chiến thuật, thể lực và bản lĩnh của cầu thủ được đẩy lên đến đỉnh điểm, tạo nên những câu chuyện vinh quang hay tiếc nuối khó quên.
Bạn đã từng thắc mắc hiệp phụ là gì, luật lệ của nó ra sao, và tại sao nó lại có sức hút mãnh liệt đến vậy? Bài viết này của Xoilac TV sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về những phút định mệnh này, từ định nghĩa cơ bản đến các quy định chi tiết của FIFA, những bàn thắng đi vào lịch sử và tác động sâu sắc của hiệp phụ đến tâm lý và thể lực cầu thủ. Hãy cùng khám phá để hiểu rõ hơn về một trong những yếu tố làm nên vẻ đẹp khó cưỡng của bóng đá!
Hiệp phụ là gì và khi nào được áp dụng
Hiệp phụ (tiếng Anh: Extra Time hoặc Overtime) là khoảng thời gian thi đấu bổ sung được áp dụng trong các trận đấu bóng đá loại trực tiếp (knock-out) khi tỷ số vẫn hòa sau 90 phút thi đấu chính thức. Mục đích của hiệp phụ là để hai đội có thêm cơ hội phân định thắng thua trên sân cỏ, trước khi phải đi đến loạt sút luân lưu đầy may rủi.
Hiệp phụ thường được áp dụng trong các giải đấu lớn như:
- Các vòng loại trực tiếp của World Cup, Euro, Copa America.
- UEFA Champions League, Europa League (trừ một số giai đoạn đầu có thể bỏ qua).
- Các giải đấu cúp quốc gia (ví dụ: FA Cup, Cúp Nhà Vua Tây Ban Nha).
Nó không được sử dụng trong các trận đấu vòng bảng của các giải đấu hoặc các trận đấu league thông thường, nơi kết quả hòa là chấp nhận được.
Thời lượng, luật thay người, nghỉ giữa hiệp phụ
Các quy định về thời lượng và các thay đổi trong hiệp phụ được FIFA quy định cụ thể:
- Thời lượng: Một trận đấu hiệp phụ bao gồm hai hiệp, mỗi hiệp kéo dài 15 phút. Như vậy, tổng cộng có 30 phút thi đấu bổ sung.
- Nghỉ giữa hiệp:
- Giữa 90 phút thi đấu chính thức và hiệp phụ thứ nhất, các cầu thủ thường có một khoảng thời gian nghỉ ngắn (khoảng 5 phút) để HLV đưa ra chỉ đạo và cầu thủ hồi phục.
- Giữa hiệp phụ thứ nhất và hiệp phụ thứ hai, các cầu thủ sẽ có một khoảng nghỉ rất ngắn (thường không quá 1 phút) để đổi sân. Không có việc nghỉ ngơi dài hay thay đồ như nghỉ giữa hiệp chính.
- Luật thay người:
- Ban đầu, các đội bóng chỉ có 3 quyền thay người trong 90 phút chính thức.
- Theo quy định mới nhất của FIFA (phổ biến từ sau đại dịch COVID-19 và được áp dụng rộng rãi), các đội được phép thực hiện thêm 1 quyền thay người nữa trong hiệp phụ. Điều này giúp các HLV có thêm lựa chọn để làm mới đội hình, đối phó với tình trạng thể lực suy giảm hoặc thay đổi chiến thuật.
- Tuy nhiên, nếu một đội chưa sử dụng hết số quyền thay người trong 90 phút chính thức, họ vẫn có thể sử dụng số quyền còn lại cộng với quyền thay người bổ sung trong hiệp phụ. Tổng số quyền thay người tối đa trong một trận đấu (bao gồm cả hiệp phụ) thường là 5 hoặc 6, tùy theo quy định của giải đấu.
Những quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng và an toàn cho cầu thủ trong khoảng thời gian thi đấu cường độ cao.
Sự khác nhau giữa hiệp phụ và luân lưu
Mặc dù cả hiệp phụ và đá luân lưu đều là các phương pháp để phân định thắng thua trong bóng đá, nhưng chúng khác nhau về bản chất và trình tự áp dụng:
- Hiệp phụ (Extra Time):
- Là phần mở rộng của trận đấu chính thức, vẫn diễn ra trên sân với đầy đủ các quy tắc thi đấu (chạm bóng, việt vị, phạm lỗi, v.v.).
- Mục tiêu là ghi bàn bằng cách chơi bóng theo luật thông thường.
- Kết quả trực tiếp thay đổi tỷ số trận đấu.
- Chỉ được áp dụng khi hai đội hòa sau 90 phút chính thức.
- Nếu vẫn hòa sau 30 phút hiệp phụ, trận đấu sẽ chuyển sang đá luân lưu.
- Đá luân lưu (Penalty Shoot-out):
- Là một thủ tục riêng biệt, không phải là một phần của trận đấu bóng đá theo nghĩa truyền thống.
- Được sử dụng để phân định thắng thua khi trận đấu vẫn hòa sau cả 90 phút chính thức và 30 phút hiệp phụ.
- Mỗi đội luân phiên thực hiện các quả đá 11m từ chấm phạt đền.
- Không có việc chơi bóng như bình thường, chỉ có người sút và thủ môn đối mặt.
- Kết quả của loạt luân lưu quyết định đội đi tiếp hoặc vô địch.
Hiểu rõ sự khác biệt giữa penalty và luân lưu cũng như giữa hiệp phụ và luân lưu là chìa khóa để nắm bắt trọn vẹn diễn biến của các trận cầu đỉnh cao.
Các bàn thắng nổi tiếng trong hiệp phụ
Hiệp phụ là nơi chứng kiến nhiều khoảnh khắc lịch sử, những bàn thắng thay đổi số phận và định hình huyền thoại. Dưới đây là một vài ví dụ tiêu biểu:
- World Cup 2014 – Đức vs Argentina: Phút 113, Mario Götze ghi bàn thắng duy nhất sau đường chuyền của André Schürrle, giúp Đức đánh bại Argentina 1-0 và lên ngôi vô địch thế giới. Bàn thắng này đã đi vào lịch sử World Cup.
- Euro 2016 – Bồ Đào Nha vs Pháp: Sau khi Cristiano Ronaldo phải rời sân sớm vì chấn thương, tiền đạo Eder đã tỏa sáng ở phút 109 với một cú sút xa đẹp mắt, giúp Bồ Đào Nha đánh bại chủ nhà Pháp 1-0 trong hiệp phụ để lần đầu tiên đăng quang Euro.
- Chung kết Champions League 2014 – Real Madrid vs Atletico Madrid: Sau khi Sergio Ramos gỡ hòa ở phút bù giờ cuối cùng của hiệp chính, Real Madrid đã bùng nổ trong hiệp phụ với các bàn thắng của Gareth Bale, Marcelo và Cristiano Ronaldo, giành chiến thắng 4-1 và hoàn tất ‘La Décima’ (chức vô địch C1/Champions League thứ 10).
Những bàn thắng này chứng minh rằng hiệp phụ không chỉ là phần kéo dài trận đấu, mà là nơi định đoạt vinh quang.
Tác động thể lực và chiến thuật của hiệp phụ
Việc phải thi đấu thêm 30 phút trong hiệp phụ có tác động rất lớn đến cả thể lực và chiến thuật của các đội:
- Tác động thể lực:
- Mức độ mệt mỏi tăng cao đột ngột, làm suy giảm tốc độ, sức bền và khả năng tư duy của cầu thủ.
- Nguy cơ chấn thương cơ bắp tăng lên đáng kể do cơ thể bị vắt kiệt sức.
- Các cầu thủ phải đối mặt với tình trạng chuột rút, mất nước nghiêm trọng.
- Tác động chiến thuật:
- Các đội thường chuyển sang lối chơi thận trọng hơn, ưu tiên giữ vững thế trận và tránh sai lầm.
- Khả năng pressing toàn diện giảm sút, các khoảng trống bắt đầu xuất hiện nhiều hơn.
- Các HLV sẽ tìm cách khai thác điểm yếu thể lực của đối thủ bằng cách tung vào sân những cầu thủ có tốc độ hoặc sức bền tốt từ ghế dự bị.
- Những khoảnh khắc thiên tài cá nhân hoặc sai lầm nhỏ có thể định đoạt trận đấu.
Đây là lý do vì sao quản lý thể lực và chiến thuật linh hoạt là chìa khóa để giành chiến thắng trong hiệp phụ.
Cách HLV điều chỉnh đội hình trong hiệp phụ
Trong 30 phút hiệp phụ, vai trò của huấn luyện viên trở nên cực kỳ quan trọng. Họ phải đưa ra những điều chỉnh nhanh chóng và chính xác để tận dụng tối đa lợi thế hoặc khắc phục khó khăn:
- Sử dụng quyền thay người bổ sung: HLV thường sẽ dùng quyền thay người thứ 4 (hoặc thứ 5, thứ 6 tùy luật) để tung vào sân những cầu thủ có khả năng tạo đột biến, chạy chỗ tốt, hoặc những người có kinh nghiệm sút luân lưu.
- Thay đổi sơ đồ chiến thuật: Đôi khi, HLV sẽ chuyển từ tấn công sang phòng ngự chắc chắn hơn, hoặc ngược lại, tập trung vào những pha phản công nhanh khi đối thủ đã xuống sức.
- Củng cố hàng phòng ngự: Nếu đội đang có lợi thế dẫn bàn hoặc muốn giữ vững thế trận, HLV có thể tăng cường hàng thủ bằng cách đưa vào một hậu vệ hoặc tiền vệ phòng ngự.
- Thúc đẩy tinh thần: Ngoài chiến thuật, việc khích lệ tinh thần cầu thủ cũng là yếu tố sống còn. HLV cần giúp đội bóng giữ được sự tập trung và ý chí chiến đấu.
Những quyết định này của HLV có thể trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng, biến hiệp phụ thành một cuộc đấu trí căng thẳng.
Khi nào bỏ hiệp phụ, đi thẳng đến luân lưu
Trong một số giải đấu hoặc ở các giai đoạn cụ thể, hiệp phụ có thể bị loại bỏ và các đội sẽ chuyển thẳng sang loạt sút luân lưu 11m nếu tỷ số hòa sau 90 phút. Ví dụ điển hình là:
- Cúp Liên đoàn Anh (Carabao Cup): Ở các vòng đấu đầu tiên, nếu trận đấu hòa sau 90 phút, sẽ đi thẳng đến đá luân lưu mà không cần hiệp phụ. Điều này nhằm giảm tải lịch thi đấu dày đặc cho các câu lạc bộ.
- Một số giải đấu trẻ hoặc giao hữu: Để bảo vệ sức khỏe cầu thủ và giảm thiểu rủi ro chấn thương, các giải đấu này thường bỏ qua hiệp phụ.
Quyết định này thường do ban tổ chức giải đấu đưa ra dựa trên nhiều yếu tố như lịch thi đấu, thể trạng cầu thủ và mục tiêu của giải. Tuy nhiên, ở các giải đấu lớn và các trận chung kết quốc tế, hiệp phụ vẫn luôn là một phần không thể thiếu, tăng thêm kịch tính cho người hâm mộ.
Quy định FIFA mới nhất về hiệp phụ
FIFA và IFAB (Hội đồng Liên đoàn Bóng đá Quốc tế) thường xuyên xem xét và cập nhật các quy tắc của bóng đá, bao gồm cả những quy định liên quan đến hiệp phụ. Một số điểm đáng chú ý trong những năm gần đây bao gồm:
- Quyền thay người thứ 4/5/6: Như đã đề cập, việc cho phép thêm 1 quyền thay người trong hiệp phụ (và tổng số quyền thay người tăng lên 5 trong 90 phút chính thức) là một thay đổi lớn, được áp dụng vĩnh viễn từ năm 2022.
- Công nghệ VAR: VAR vẫn tiếp tục được áp dụng trong hiệp phụ để đảm bảo các quyết định quan trọng (như penalty, thẻ đỏ, bàn thắng) là chính xác.
- Thẻ vàng: Thẻ vàng tích lũy trong 90 phút chính thức vẫn được giữ nguyên và có thể dẫn đến thẻ đỏ trong hiệp phụ.
- Luật việt vị: Các quy tắc về việt vị vẫn được áp dụng bình thường trong hiệp phụ.
Những quy định này liên tục được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của bóng đá, đảm bảo tính công bằng, an toàn và hấp dẫn của môn thể thao vua.
Kết – Hiệp phụ: nơi vinh quang và nước mắt cùng tồn tại
Hiệp phụ là một phần không thể tách rời của bóng đá hiện đại, đặc biệt là trong các giải đấu loại trực tiếp. Đó là khoảng thời gian mà giới hạn của thể lực và tinh thần cầu thủ được thử thách đến tột cùng, nơi những khoảnh khắc bùng nổ và định mệnh xuất hiện, biến một trận đấu bình thường thành một trận cầu kinh điển. Đối với người hâm mộ, hiệp phụ mang đến sự hồi hộp, căng thẳng đến nghẹt thở và đôi khi là niềm vui vỡ òa hay nỗi buồn tột cùng.
Hy vọng rằng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về hiệp phụ là gì và những yếu tố xoay quanh nó. Dù bạn đang theo dõi các trận đấu tại World Cup, Champions League hay bất kỳ giải đấu nào khác, hãy cùng Xoilac TV tận hưởng trọn vẹn từng phút giây kịch tính mà hiệp phụ mang lại – nơi vinh quang và nước mắt cùng tồn tại, tạo nên những câu chuyện bất hủ của bóng đá!
