Bóng đá là trò chơi của những cảm xúc bùng nổ, nhưng cũng là nơi của những tiếng còi “xé lòng” khiến bàn thắng bị từ chối. Nếu bạn thường xuyên theo dõi các trận cầu đỉnh cao trên Xoilac TV, chắc hẳn không ít lần bạn thấy cầu thủ vừa ăn mừng xong lại ôm đầu thất vọng vì trọng tài biên phất cờ. Đó chính là Offside – Luật Việt Vị.
Vậy chính xác thì Offside là gì? Tại sao nó lại là thuật ngữ gây tranh cãi và khó hiểu bậc nhất với người mới xem bóng đá? Hãy cùng đội ngũ phân tích của Xoilac “mổ xẻ” luật này một cách đơn giản nhất ngay sau đây.
Offside là gì? (Định nghĩa chuẩn FIFA)
Giải thích đơn giản, dễ hiểu
Theo ngôn ngữ chuyên môn của FIFA (Luật 11), việt vị là lỗi liên quan đến vị trí đứng của cầu thủ. Nhưng để dễ hiểu, hãy tưởng tượng thế này:
Bóng đá không cho phép bạn chơi theo kiểu “ăn cắp trứng gà” (cắm chốt). Tức là, một tiền đạo không được phép đứng chờ sẵn ở gôn đối phương để đợi đồng đội chuyền bóng lên và ghi bàn một cách dễ dàng mà không có hậu vệ nào kèm.
Nếu bạn đứng dưới hàng thủ đối phương vào thời điểm đồng đội chuyền bóng, bạn đã rơi vào thế việt vị.
Khi nào cầu thủ bị coi là việt vị?
Một cầu thủ chỉ bị thổi phạt việt vị khi thỏa mãn đồng thời 2 yếu tố:
- Đứng ở vị trí việt vị.
- Có tham gia vào tình huống bóng (nhận bóng, cản trở đối phương hoặc trục lợi từ vị trí đó).
Vai trò của trọng tài biên trong xác định offside
Trên sóng Xoilac TV, bạn sẽ thấy những người cầm cờ chạy dọc đường biên dọc. Nhiệm vụ chính của họ là quan sát người cuối cùng của hàng phòng ngự. Khi thấy cầu thủ tấn công đứng dưới người này lúc bóng được chuyền, họ sẽ phất cờ báo hiệu cho trọng tài chính cắt còi.
Điều kiện để được coi là việt vị
Để trọng tài thổi còi, cầu thủ tấn công phải hội tụ đủ các yếu tố kỹ thuật sau:
Vị trí đứng của cầu thủ tấn công
Cầu thủ được coi là ở vị trí việt vị khi bất kỳ bộ phận nào của cơ thể (đầu, mình, chân – trừ tay) ở gần đường biên ngang khung thành đối phương hơn cả bóng và cầu thủ phòng ngự thứ hai.
So sánh với cầu thủ phòng ngự thứ hai cuối cùng
Đây là điểm người mới hay nhầm lẫn.
- Người phòng ngự cuối cùng: Thường là Thủ môn.
- Người phòng ngự thứ hai cuối cùng: Thường là hậu vệ đứng thấp nhất.
Luật quy định bạn phải đứng trên hoặc ngang hàng với “người phòng ngự thứ hai cuối cùng” này. Nếu bạn đứng thấp hơn họ (gần gôn hơn), bạn đã việt vị.
Vị trí khi bóng được chuyền đi (Moment-of-pass)
Thời điểm quyết định không phải là lúc tiền đạo nhận bóng, mà là khoảnh khắc đồng đội chạm bóng để chuyền. Dù sau đó tiền đạo có chạy về hay di chuyển ra chỗ khác, nếu lúc bóng rời chân đồng đội mà anh ta đã đứng dưới hậu vệ, lỗi offside vẫn bị tính.
Các trường hợp KHÔNG bị việt vị
Không phải cứ đứng dưới hậu vệ là bị phạt. Có những ngoại lệ thú vị mà bạn cần biết để trở thành một “chuyên gia” khi chém gió cùng bạn bè trên kênh chat của Xoilac:
Nhận bóng từ tình huống ném biên, phạt góc, phát bóng
- Ném biên: Bạn đứng đâu cũng được, không bao giờ bị việt vị khi nhận bóng từ quả ném biên.
- Phạt góc: Tương tự, bóng từ điểm phạt góc được tính là tình huống cố định đặc biệt.
- Phát bóng: Bóng từ thủ môn phát lên (goal kick) cũng miễn nhiễm với luật việt vị.
Đứng dưới sân nhà (phần sân của đội mình)
Dù bạn đứng dưới tất cả cầu thủ đối phương, nhưng nếu bạn vẫn đang ở bên phần sân nhà mình khi đồng đội chuyền bóng, bạn hoàn toàn hợp lệ. Đây là lý do các pha phản công nhanh từ sân nhà thường rất nguy hiểm.
Không tham gia vào tình huống bóng
Nếu bạn đứng ở tư thế việt vị nhưng… đứng chơi, không chạy theo bóng, không che tầm nhìn thủ môn, không tác động đến hậu vệ đối phương, trọng tài sẽ cho trận đấu tiếp tục (gọi là Passive Offside – Việt vị thụ động).
Những tình huống thường gây tranh cãi
Đây là những tình huống khiến công nghệ VAR phải vào cuộc và làm tốn nhiều giấy mực nhất:
Bóng chạm người hậu vệ trước khi đến cầu thủ tấn công
- Nếu hậu vệ đối phương chủ động chơi bóng (phá bóng hụt hoặc chuyền về) và bóng tìm đến chân tiền đạo đang đứng dưới: KHÔNG VIỆT VỊ.
- Nếu bóng chỉ vô tình đập chân hậu vệ (thụ động) nảy ra: VẪN TÍNH VIỆT VỊ.
Can thiệp vào tầm nhìn thủ môn
Tiền đạo không chạm bóng nhưng đứng chắn trước mặt thủ môn, hoặc làm động tác giả khiến thủ môn phân tâm khi đồng đội sút bóng, trọng tài vẫn thổi phạt việt vị vì cản trở thi đấu.
VAR xác định việt vị bằng công nghệ 3D
Trong bóng đá hiện đại, chỉ cần một cái mũi giày, hay một phần vai nhô ra dưới hàng thủ đối phương vài milimet cũng bị tính là việt vị. Công nghệ bắt việt vị bán tự động (SAOT) mà bạn thường thấy tại World Cup hay Champions League trên Xoilac TV chính là để giải quyết những pha bóng “tinh vi” này.
Hình ảnh minh họa luật Offside (giải thích bằng ví dụ)
Để dễ hình dung hơn, hãy cùng xem xét 3 tình huống tiêu biểu:
- Tình huống “Cắm chốt”: Tiền đạo A đứng “mắc võng” cạnh thủ môn đối phương. Đồng đội B chuyền dài lên. -> Việt vị 100%.
- Tình huống “Phá bẫy việt vị”: Tiền đạo A và hậu vệ cuối cùng đứng ngang nhau. Khi đồng đội B vừa vung chân chuyền, A mới bứt tốc chạy xuống. -> Hợp lệ (Bàn thắng đẹp). Đây là kỹ năng đỉnh cao của các sát thủ vòng cấm.
- Tình huống “Chuyền ngang”: Hai cầu thủ tấn công đối mặt thủ môn. Cầu thủ cầm bóng chuyền ngang cho đồng đội. Nếu đồng đội đứng ngang hoặc sau quả bóng -> Hợp lệ.
Tại sao luật việt vị quan trọng trong bóng đá?
Nhiều người mới xem cảm thấy luật này thật phiền phức và làm gián đoạn cảm xúc. Tuy nhiên, nó là cốt lõi của bóng đá:
- Ngăn chặn chiến thuật “ăn vặt”: Nếu không có việt vị, các đội chỉ việc cắm 2-3 cầu thủ cao to đứng lù lù trước gôn đối phương chờ bóng. Bóng đá sẽ trở nên tẻ nhạt và không còn là môn thể thao của sự phối hợp.
- Giữ tính chiến thuật cao: Nhờ luật này, các đội bóng mới sinh ra chiến thuật “Bẫy việt vị” (Dâng cao hàng thủ để đưa tiền đạo đối phương vào thế việt vị).
- Tạo kịch tính: Những pha phá bẫy việt vị thành công luôn mang lại sự vỡ òa cảm xúc tột độ cho khán giả.
Kết luận
Offside (Việt vị) tuy có phần rắc rối nhưng lại là gia vị không thể thiếu tạo nên sự hấp dẫn và công bằng cho môn thể thao vua. Hiểu rõ về luật này sẽ giúp bạn không còn bỡ ngỡ khi trọng tài cắt còi và có thể tự tin tranh luận về các tình huống trên sân.
Hy vọng bài viết này của Xoilac TV đã giúp bạn nắm vững kiến thức về luật việt vị. Đừng quên truy cập thuật ngữ bóng đá Xoilac để thưởng thức những trận cầu đỉnh cao và thực hành ngay khả năng “soi” việt vị của mình nhé!
